Artikelen

Patiëntveiligheidsexpert Ralph So:

“Investeren in patiëntveiligheid maakt de zorg juist goedkoper”

In een complexe organisatie als een ziekenhuis gebeuren dingen waaronder patiënten lijden of waaraan ze zelfs kunnen overlijden. Situaties die toch vermijdbaar waren geweest. “Incidenten die je niet verwacht in een ziekenhuis,” benadrukt Ralph So, “en waar je als patiënt al helemaal niet aan zou denken, of aan zou hoeven denken.” Als medisch manager van de afdeling Kwaliteit, Veiligheid en Innovatie houdt So zich in het Dordtse Albert Schweitzer Ziekenhuis bezig met patiëntveiligheid. “Een heel breed begrip, maar voor mij is patiëntveiligheid de hoeksteen voor ons begrip van kwaliteit. Onder patiëntveiligheid verstaan we het vermijden van onbedoelde schade. Denk dan aan in het ziekenhuis opgelopen doorligplekken, het uit bed vallen, doseringsfouten met medicatie, geen behandeling volgens de laatste beproefde inzichten en het niet het volgen van de juiste stappen. Concrete gevallen? Het verkeerde oog opereren, dossiers verwisselen van patiënten met dezelfde naam, je collega niet durven wijzen op een verkeerde aanpak. De gemiddelde patiënt maakt tijdens een paar dagen opname zo’n 25 overdrachtsmomenten mee. Daarbij kan van alles misgaan.”

Vergissen is menselijk

Ralph So citeert een aantal artikelen en rapporten over het overlijden van patiënten in ziekenhuizen waarvan de doodsoorzaak niet had te maken met de aandoening: “Twintig jaar geleden verscheen een artikel naar aanleiding van een onderzoek in Boston (VS) waarin werd geconstateerd dat tussen 3,7 en 16% van de klinisch opgenomen patiënten onbedoelde schade oploopt. Dat rapport verdween in een la. In 2000 kwam in de Verenigde Staten een heel bekend rapport uit met de cynische titel ‘Vergissen is menselijk’. In dit rapport werden de cijfers uit 1991 expliciet gemaakt: per jaar sterven er concreet 100.000 patiënten als het gevolg van onbedoelde schade.”

In Nederland startte de minister van VWS in 2003 – samen met de

de NVZ (vereniging van ziekenhuizen) de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra, de Orde van Medisch Specialisten en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland – het kwaliteitsproject “Sneller Beter”.

Ralph So: “Als we de kwaliteit wilden verbeteren, moest dringend iets worden gedaan aan – onder andere – patiëntveiligheid, transparantie en logistiek. Men heeft toen experts uit de hoogrisico industrie, zoals de luchtvaart en de petrochemie, eens naar onze sector laten kijken. Rein Willems van Shell schreef een degelijk rapport over patiëntveiligheid in de zorg, getiteld ‘Hier werk je veilig, of je werkt hier niet’. Vijf jaar geleden wilden we precies weten hoe het was gesteld met de vermijdbare schade aan patiënten. Bij opnames leden 5,7 % van de patiënten schade. Van het aantal schadegevallen bleek 40% vermijdbaar, wat neerkomt op een kleine 2000 levens. Vermijdbare doden dus. Minder erg dan in de VS, maar desalniettemin schokkend.”

Zwarte pistes

In 2008 is voor ziekenhuizen het landelijk veiligheidsprogramma ‘Voorkom schade, werk veilig’ geïntroduceerd. Dat voorziet in het implementeren van een veiligheidsmangementsysteem (VMS) en het is gebaseerd op een tiental thema’s. So: “Daarmee krijgen ziekenhuizen in beeld waar bij hun de risico’s zitten. Die verschillen per afdeling. Er zijn afdelingen waar de onbedoelde schade nóg hoger is dan het gemiddelde. Je kijkt dus per afdeling waar als het ware hun ‘zwarte pistes’ zitten. Afdelingen waar men werkt met vitaal bedreigde patiënten en kwetsbare ouderen ‘scoren’ het hoogst.” Aan het VMS zijn ambitieuze doelstellingen verbonden. “Klopt,” erkent So, “die onbedoelde schade moest in de afgelopen vijf jaar met de helft omlaag. Eind 2012 loopt dat programma af.”

Vroege herkenning

In het Albert Schweitzer Ziekenhuis staat nu een onderzoek op stapel om op een heelkundeverpleegafdeling patiënten continu te observeren en om zodoende vitale dreiging tijdig waar te nemen en maatregelen te treffen. Daarmee wil het ziekenhuis ernstige, onbedoelde schade voorkómen en vermijden dat mensen moeten worden gereanimeerd, moeten worden opgenomen op de intensive care of komen te overlijden. “Het is bekend dat er uren van tevoren al signalen zijn dat het niet goed gaat met de patiënt. Die vroege herkenning kan helpen om erger te voorkomen,” legt So uit. “Een manier om tot een vroegtijdige waarschuwing te komen, is het gebruik van innovatieve technieken die de vitale functies van de patiënt 24 uur per dag weergeven. EarlySense is een voorbeeld van zo’n innovatieve techniek. Het lijkt erop dat dit systeem de concrete patiëntenzorg aan het bed ten goede komt.”

Cultuuromslag

Hoewel Ralph So vertrouwen heeft in innovatieve techniek, is hij wel bezorgd over de mentaliteit van de mensen in alle lagen van het ziekenhuis. “Er is een cultuuromslag nodig. Het zit in de mensen, op alle niveaus. We hebben te maken met eigenwijze dokters, bestuurders die uit andere bedrijfstakken komen, chirurgen die zeggen ‘ik ben van de heup en nergens anders van’, verpleegkundigen die denken dat een ander verantwoordelijk is. Je ziet iets gebeuren, maar durft niets te zeggen tegen de professor… Het hele systeem moet dus veranderen. Je ‘doet’ de patiënt sámen,” stelt So.

Op de vraag of de aandacht en inspanningen voor patiëntveiligheid de zorg niet nóg duurder maken, reageert hij: “Wat denk je dat de faalkosten zijn op dit moment? We kunnen al enorm besparen op bijvoorbeeld vermijdbare infecties. Zou je die voorkómen, dan levert dat kwaliteit op, meer welzijn voor de patiënt en minder zorgkosten en vervolgschade. Investeren in patiëntveiligheid, levert dus juist een kostenbesparing op.”

Ralph K.L. So is intensivist en medisch manager afdeling Kwaliteit, Veiligheid en Innovatie bij het Albert Schweitzer Ziekenhuis te Dordrecht. Hij bevordert patiëntveiligheid via communicatie, teamwork en een proactieve veiligheidscultuur. In 2011 ontving ‘zijn’ ziekenhuis de Nationale Patiëntveiligheids Award*.

 

* De Nationale Patiëntveiligheid Award is een initiatief van de partners van het VMS Veiligheidsprogramma. In VMS participeren de NVZ (vereniging van ziekenhuizen), de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra, de Orde van Medisch Specialisten en Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland. In 2008 is het startsein gegeven voor dit programma met als doel de patiëntveiligheid in Nederlandse ziekenhuizen te verbeteren. Het ziekenhuis dat hier het best in is geslaagd, wordt ieder jaar bekroond met de Nationale Patiëntveiligheid Award.

In november 2011 ontving het Albert Schweitzer Ziekenhuis deze award voor zijn project “Mortaliteit als motor voor kwaliteitsverbetering”. Het ziekenhuis heeft de opvallende resultaten bereikt door patiëntendossiers en sterftecijfers uit het verleden slim en diepgaand te analyseren en om te zetten in verbeterpunten. Eén van de voorbeelden daarvan is het Spoedinterventieteam dat naar verpleegafdelingen wordt geroepen zodra een patiënt signalen vertoont die kunnen duiden op naderende verslechtering van zijn toestand. De sterfte aan sepsis (bloedvergiftiging) werd teruggebracht door de invoering en strikte hantering van een checklist om sepsis vroeg te herkennen, in combinatie met het verplicht binnen een half uur starten met antibiotica- en vochttoediening.

Als gevolg van het winnende veiligheidsinitiatief is in het Albert Schweitzer ziekenhuis het aantal reanimaties op verpleegafdelingen afgenomen met 50 procent en is de sterfte van patiënten met ernstige sepsis afgenomen naar 13,6 procent, terwijl deze landelijk nog op 31,7 procent ligt.

Overige artikelen en presentaties

Latest Tweets



VeiligVerpleegd Channel